De Paus, het plein en de kracht van rituelen

Van Franciscus tot Leo XIV – wat het Vaticaan ons vertelt over leiderschap en wereldorde

De afgelopen weken schoof ik vier keer aan bij RTL Talkshow Renze, was ik te gast bij BNR en in een podcastspecial— om te duiden wat zelden gebeurt: het overlijden van een paus én de verkiezing van een nieuwe. Franciscus ging heen. Leo XIV trad aan.
Niet als theoloog, maar als Italië-kenner, spreker en iemand die al jaren gefascineerd is door de soft power, de rituelen en de geopolitiek van het Vaticaan.

🕊️ Paus Franciscus – de mens onder de mensen

Bij Renze sprak ik over de erfenis van Franciscus. Geen leerstellige revolutionair, maar wel een paus die de stijl van het ambt veranderde: dienstbaar, nabij, menselijk.
Hij woonde in een gastenverblijf in plaats van het paleis, waste de voeten van migranten en bouwde douches voor daklozen. Zijn moment op een leeg en nat Sint-Pietersplein tijdens corona is hét beeld van zijn pontificaat geworden: de paus als trooster.

Zijn begrafenis — sober, met armen en migranten dicht bij de kist — was precies zoals hij het wilde. Hij werd begraven in Santa Maria Maggiore, niet in de Sint-Pieter. Dichter bij het volk dan bij de Curie. Een duidelijk signaal.

🕯️ Het Conclaaf – tussen fresco’s, stemmen en belangen

Na de uitvaart begon het conclaaf. In de Sixtijnse Kapel, onder Michelangelo’s fresco’s, stemden kardinalen over wie de nieuwe paus moest worden. Een ritueel vol stilte, symboliek en macht — want de keuze voor een paus is ook een geopolitiek moment.

Binnen twee dagen was daar witte rook. Leo XIV. De eerste paus uit de Verenigde Staten.

🌍 Twee Amerikanen op het wereldtoneel

Tijdens mijn duiding op tv sprak ik over iets bijzonders: we hebben nu twee machtige Amerikanen op het wereldtoneel. Paus Leo XIV en… Donald Trump.

Ze lijken op geen enkele manier op elkaar. Waar Trump zijn kracht haalt uit confrontatie, positioneert paus Leo XIV zich als bruggenbouwer. Hij begon zijn pontificaat met de woorden “Vrede zij met u allen” en pleitte voor samenwerking, luisteren en verbondenheid.
Wat dat betreft is Leo XIV — zoals ik zei bij Renze — de ultieme anti-Trump.

Toeval of niet: ook dit is soft power. Het Vaticaan heeft geen leger, maar wel 1,4 miljard gelovigen en diplomatieke betrekkingen met bijna elk land ter wereld. De paus is een speler op het wereldtoneel — of je dat nou religieus bekijkt of niet.

Donatello Piras over nieuwe Amerikaanse paus Leo XIV: ‘Ze waren er snel uit’